W dniach 21-30.09.2012 odbywał się w Warszawie już XVI Festiwal Nauki. Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie  po raz kolejny wzięło w nim udział. Zaproponowaliśmy  uczestnikom wielorakie atrakcje; pokazy  chemiczne, warsztaty, gry i zabawy edukacyjne, wreszcie wykłady i projekcje filmowe połączone ze spotkaniem z reżyserami i bohaterami filmów. W naszej ofercie znalazły się propozycje dla szkół podstawowych, gimnazjów, liceów, a także dla osób dorosłych zainteresowanych tematyką energetyki jądrowej i perspektyw  jej rozwoju w naszym kraju oraz historią  powstania, rozwojem i losami Instytutu Radowego otwartego w Warszawie przez Marię Skłodowską-Curie dokładnie 80 lat temu. 

 

W pierwszy weekend festiwalu, w sobotę  zaprosiliśmy do obejrzenia dwóch filmów o uczonej, które powstały w roku 2011oraz na spotkanie i rozmowę z reżyserem jednego z nich, Krzysztofem Rogulskim. Prezentowane filmy to : „Śladami Marii Curie” reż. K. Rogulski, w rolę Marii Skłodowskiej-Curie wcieliła się Elżbieta Duda. Film stanowi także zapis rozmów z kobietami, przedstawicielkami różnych narodów, pracującymi naukowo w różnych ośrodkach naukowych na świecie opowiadającymi o niezwykłym pełnych tajemnic i wspaniałości świecie nauki, do którego dostęp umożliwiła im pośrednio właśnie Maria Skłodowska-Curie. Drugim prezentowanym filmem był obraz  zrealizowany przez Alicję Albrecht , zatytułowany  „ Maria” , w roli dojrzałej uczonej wystąpiła Joanna Szczepkowska. Pozostałe atrakcje sobotnie i  niedzielne były adresowane głównie do dzieci  i młodzieży. Zaprosiliśmy ich do cudownego świata chemii i techniki jądrowej. Odbywały się pokazy chemiczne, zabawy edukacyjne m.in. Atomowy Quiz, podczas którego uczestnicy mogli wejść do magicznego ogrodu, wyprodukować atrament sympatyczny, zobaczyć co pożera  papier, a także posłuchać o promieniowaniu, tym, naturalnym i sztucznym. 

Ostatni weekend festiwalu to dni poświęcone Instytutowi Radowemu w Warszawie w 80- tą rocznicę jego powstania oraz tematyce energetyki jądrowej.  W ramach spotkania weekendowego poświęconego Instytutowi Radowemu w Warszawie zaprezentowano wykład pt.” Historia Instytutu Radowego w Warszawie”, wygłoszony przez prof. A. Kułakowskiego, Prezesa Towarzystwa Marii Skłodowskiej-Curie w Hołdzie, zaprezentowano ścieżkę edukacyjną  znajdującą się przy ul. Wawelskiej  15 ( przy budynku Instytutu), pokazano film i opowiedziano o losach radu podarowanego Instytutowi przez Marię Skłodowską-Curie, przedstawiono wojenne losy Instytutu i jego pacjentów.    „Polska niepodległa powinna mieć jak każdy kraj swój instytut radowy. Początek tego instytutu istnieje w pracowni radiologicznej założonej za moją inicjatywą w Warszawie (…). Znaczna suma jest potrzebna, aby przekształcić pracownię tę w instytut przeznaczony nie tylko dla prac naukowych, lecz również dla leczenia chorych bez względu na zamożność. Gdyby kolonia polska w Ameryce zechciała postawić sobie za cel jak najprędsze utworzenie tego instytutu, byłby to niewątpliwie czyn obywatelski wysokiej doniosłości . Tak brzmiał fragment wystąpienia Marii Skłodowskiej-Curie skierowanego do  Polonii w Chicago w czerwcu 1921 r.   Tak więc pomysł stworzenia w Polsce placówki bliźniaczej do paryskiego Instytutu Radowego narodził się w umyśle i sercu uczonej już wtedy, a może jeszcze wcześniej. Może już w roku 1913, kiedy osobiście otworzyła Pracownię Radiologiczną przy ul. Śniadeckich (dawniej Kaliksta) w Warszawie, niedaleko Politechniki Warszawskiej. Została wtedy honorowym dyrektorem placówki, na miejscu zaś funkcję kierownika piastował prof. Ludwik Wertenstein.  Odtąd jej działania były skierowane w tym kierunku. Z właściwym sobie uporem i odwagą poruszyła niebo i ziemię, trafiła do ludzi, którzy cenili jej dokonania i zaangażowanie, napisała mnóstwo listów i odbyła mnóstwo rozmów. 

Maria Skłodowska-Curie swoje marzenie wypowiedziała podczas uroczystości 25 rocznicy odkrycia radu, która odbyła się w Paryżu:

 „Mojem najgorętszem życzeniem jest powstanie  Instytutu Radowego w Warszawie” Maria Skłodowska-Curie wiedziała, że tylko kompleksowe potraktowanie problemu, przy opartym na trwałych podstawach naukowych wykorzystaniu wpływu promieniowania na chore tkanki umożliwi osiągnięcie sukcesu. Do tego potrzebna była jednak nowoczesna placówka naukowa i lecznicza.   W marcu 1924 r.  powołano Komitet Polskiego Daru Narodowego dla Marii Skłodowskiej-Curie.  Na jego czele stanął honorowo Prezydent Rzeczypospolitej Stanisław Wojciechowski, prezesem Komitetu został marszałek Senatu, Wojciech Trąmpczyński. W skład Komitetu weszli czołowi przedstawiciele świata polityki, kultury i nauki.  Od tej chwili nastąpiło „pospolite ruszenie” - napływały pieniądze od osób prywatnych i instytucji, zarówno duże sumy, jak i drobne, z trudem uciułane oszczędności. Społeczeństwo - tak dumne ze swej rodaczki, która nie tylko odniosła ogromny sukces za granicą, lecz także cały czas, nieustannie  podkreślała  związki z Polską, reprezentowała swą ojczyznę w instytucjach międzynarodowych,  wspierała polską naukę i była przykładem dla setek młodych kobiet pragnących odważnie realizować swe marzenia - nie pozostało obojętne.  Na konto Komitetu, na ręce zaangażowanej w sprawę całym sercem dr Bronisławy Dłuskiej, skarbniczki Komitetu, wpływały fundusze ze szkół, organizacji społecznych, osób prywatnych; wszyscy chcieli ofiarować coś wielkiej Polce. Kupowano „cegiełki”: znaczki  i karty pocztowe zasilając kasę budowy Instytutu, przekazywano także materiały budowlane. Na uroczystość wmurowania kamienia węgielnego  i aktu erekcyjnego pod budowę Instytutu Radowego 7 czerwca 1925 r. przyjechała Maria Skłodowska-Curie. Plany budowy warszawskiego Instytutu Radowego uczona opracowywała osobiście, razem z dyrektorem placówki paryskiej Claude’m Regaud . W 1932 r. po raz ostatni przyjechała do Polski - do Warszawy, aby spełnić swoje marzenie - otworzyć Instytut Radowy.  Uczona, zgodnie z obowiązującym wówczas zwyczajem, posadziła w ogrodzie Instytutu pamiątkowe drzewka. W uroczystości wzięli także udział Claude Regaud i prof. Marie, dyrektor Instytutu Chemii Fizycznej paryskiego Instytutu Radowego. Przyjechała także ze Stanów Zjednoczonych osoba, bez której uporu i wsparcia nie udałyby się zapewne zabiegi pozyskania radu w Ameryce, zarówno w roku 1921, jak i 1929 -  Maria Meloney.  Prezydent  Ignacy Mościcki odznaczył ją Krzyżem Zasługi za zorganizowanie subskrypcji na zakup radu.  

Losy radu przekazanego przez uczoną dla Warszawy były podobne do losów paryskiego radu. Dyrektor Instytutu, Franciszek Łukaszczyk  na własnych plecach, w plecaku wywiózł rad do rodzinnego Poronina aby nie dostał się  w ręce Niemców, przywiózł  go potem aby dalej leczyć chorych. Rad ukrywano w różnych miejscach, mistyfikowano leczenie pacjentów( zabiegi odbywały  się nocami aby nie zauważono faktu używania radu). Maria Skłodowska-Curie w roku 1914 osobiście odwiozła rad do Bordeaux i złożyła w na czas wojny w Banku Francji.   Po zakończeniu działań wojennych przywiozła go ( tak jak Łukaszczyk) z powrotem do instytutu. Rok 1944 to dla Instytutu i jego pacjentów czas prawdziwej gehenny, pacyfikacja instytutu, rozstrzeliwanie i dobijanie chorych pacjentów, wreszcie jego podpalenie . Wtedy uległy zniszczeniu liczne pamiątki po uczonej gromadzone przy ul. Wawelskiej z myślą o otwarciu tam muzeum uczonej.

 Następnego dnia uczestnicy Festiwalu wysłuchali wykładu dr St. Latka  pt.” Energetyka jądrowa po Fukushimie”. Prowadzący zaprezentował powody i przebieg awarii w elektrowni jądrowej w Fukushimie, a także przedstawił jej konsekwencje dla środowiska naturalnego i mieszkańców okolicy elektrowni. Przedstawił także jak zmieniało się  społeczne nastawienie do budowy kolejnych elektrowni jądrowych na świecie po owej katastrofie.  

W ciągu tygodnia atrakcje Festiwalu adresowane były do uczniów szkół podstawowych, gimnazjalnych i licealnych. Odbywały się pokazy, warsztaty, gry i zabawy przybliżające zagadnienia zw. z promieniotwórczością sztuczną i naturalną, prezentowano sprzęt służący do pomiaru natężenia promieniowania,  przeprowadzano ciekawe doświadczenia fizyczne i chemiczne, licealiści wysłuchali wykładu na temat „Energetyka jądrowa w Polsce – przeszłość, teraźniejszość, przyszłość”. Wykładowca, dr T. Smoliński z Instytutu Chemii i Techniki Jądrowej podjął się próby omówienia stanu rozwoju energetyki jądrowej w Polsce, w  obliczu akcji informacyjnej „Poznaj Atom” , a Take zrysowania przyszłość w tej dziedzinie w naszym kraju.        

Festiwal Nauki w Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie Polskiego Towarzystwa Chemicznego zorganizowaliśmy we współpracy z Instytutem Chemii i Techniki Jądrowej , Wydziałem Chemii UW oraz towarzystwem Marii Skłodowskiej-Curie w Hołdzie. Bardzo dziękujemy za tę wieloletnią współpracę.